Oferta handlowa jako utwór w kontekście przepisów dotyczących sztucznej inteligencji

Artykuł rozpocznę od wyjaśnienia, czym jest utwór, a następnie oferta handlowa. Jest to ważne w kontekście pytania, czy oferta może być utworem i w jakim zakresie może być chroniona na gruncie przepisów prawa autorskiego. W dalszej części wskażę, czy sztuczna inteligencja (dalej: AI) może być wykorzystywana do generowania ofert handlowych i jak to wpływa na ocenę oferty jako utworu. W ostatniej części artykułu omówię, jak należy stosować Akt w sprawie sztucznej inteligencji (dalej: AI Act)[1] do ofert handlowych generowanych przez AI.

Utwór w rozumieniu Ustawy o prawie autorskim i prawach pokrewnych

Każdy przejaw działalność twórczej o indywidualnym charakterze, ustalony w jakikolwiek sposób jest utworem – niezależnie od wartości, przeznaczenia lub sposobu wyrażenia. Utwór podlega ochronie autorsko-prawnej. Ochrona obejmuje sposób wyrażenia utworu. Nie są objęte ochroną odkrycia, idee, procedury, metody i zasady działania oraz koncepcje matematyczne, choćby zostały w wyrażone w utworze.

Definicję utworu i zakres ochrony wprowadza Ustawa z dnia 4 lutego 1994 r. o prawie autorskim i prawach pokrewnych[2]. Jej analiza pozwoli na wyodrębnienie podstawowych cech, które musi spełniać utwór.

W pierwszej kolejności utwór jest przejawem działalności twórczej człowieka, przez którą rozumie się proces twórczy prowadzący do powstania nowego – z subiektywnego punktu widzenia autora – wytworu intelektu[3]. Kolejną cechą jest indywidualny charakter, który oznacza, że utwór jest wyrażony w sposób, który odzwierciedla indywidualne cechy autora, zwane w literaturze „piętnem twórcy”.[4]

Dla oceny utworu przydatne jest ustalenie, czy autor działał w warunkach swobody twórczej rozumianej jako przestrzeń twórczych wyborów[5]. To pozwala na odrzucenie jako utworów wytworów, które powstały w sposób rutynowy, szablonowy albo są podporządkowane wyłącznie wymogom technicznym, formalnym lub prawnym.

Warunkiem koniecznym dla powstania utworu jest jego ustalenie,  w sposób pozwalający na zapoznanie się z utworem osób trzecich. Sposób wyrażenia jest z jednej strony dostrzegalnym dla osób trzecich przejawem idei w materialnej formie, z drugiej skutkuje wyznaczeniem granic ochrony. Zatem utwór posiada elementy chronione, czyli formę, w której został ustalony, jest postrzegany i która umożliwia korzystanie z utworu, oraz elementy niechronione w postaci idei, koncepcji i stylu, który wyraża.

Na potrzeby tego artykułu uważam za zasadne wskazanie również na szczególny rodzaj utworu, jakim jest zbiór utworów. Zgodnie z art. 3 Ustawy,  zbiory, antologie, wybory lub bazy danych spełniające cechy utworu, są przedmiotem prawa autorskiego, nawet jeżeli zawierają niechronione materiały, o ile przyjęty w nich dobór, układ lub zestawienie ma twórczy charakter. Jak z tego wynika, nawet zestawienie elementów, które samodzielnie nie są utworami, jako całość stanowi utwór, o ile sposób zestawienia jest twórczy.

Z chwilą ustalenia utworu powstają na rzecz autora osobiste i majątkowe prawa autorskie do utworu, których treścią jest prawo do autorstwa oraz wyłączne prawo do eksploatacji utworu w każdy możliwy sposób. Korzystanie z utworu bez zgody autora stanowi naruszenie praw autorskich, z którym związane są roszczenia przysługujące autorowi,
w tym o zaprzestanie naruszeń oraz o zapłatę odszkodowania.

Oferta handlowa

Oferta handlowa to dokument występujący w obiegu gospodarczym, jako propozycja zawarcia umowy, zaproszenie do negocjacji albo prezentacja towarów lub świadczonych usług. Celem oferty handlowej jest pozyskiwanie klientów, budowanie rozpoznawalności przedsiębiorcy i jego reklama.

Oferta w ścisłym znaczeniu kodeksowym to oświadczenie składane drugiej stronie, wyrażające wolę zawarcia umowy, o treści obejmującej istotne postanowienia tej umowy. Szczegółowa regulacja skutków prawnych złożenia oferty oraz jej wymagane elementy zostały uregulowane w art. 66 i następnych Kodeksu Cywilnego[6].

Oferta w znaczeniu kodeksowym może zostać złożona w każdy możliwy sposób pozwalający na zapoznanie się z jej treścią. Ofertę można złożyć słownie, w tym przez telefon, pisemnie lub w sposób dokumentowy np. drogą elektroniczną. Złożona elektronicznie może mieć postać tekstową (treść umowy), graficzną (prezentacja, szablon) albo audiowizualną (wideo lub animacja).

Przyjęcie oferty przez jej adresata skutkuje zawarciem umowy o treści określonej
w ofercie. Osiągnięcie tego skutku wymaga, żeby oferta posiadała wszystkie istotne postanowienia przyszłej umowy. Tym samym ustawodawca określa minimalną treść oferty jako postanowienia istotne z punktu widzenia danej umowy. W piśmiennictwie przeważa pogląd[7], że w istocie chodzi o elementy przedmiotowo istotne umowy
tzw. essentialia negotii. [8]

Dodatkowo Kodeks Cywilny wymaga, żeby oferta złożona przez przedsiębiorcę w formie elektroniczne zwierała jednoznaczne i zrozumiała informacje o:

1. czynnościach technicznych składających się na procedurę zawarcia umowy;
2. skutkach prawnych potwierdzenia przez drugą stronę otrzymania oferty;
3. zasadach i sposobach utrwalania, zabezpieczania i udostępniania przez przedsiębiorcę drugiej stronie treści zawieranej umowy;
4. metodach i środkach technicznych służących wykrywaniu i korygowaniu błędów we wprowadzanych danych, które jest obowiązany udostępnić drugiej stronie;
5. językach, w których umowa może być zawarta;
6. kodeksach etycznych, które stosuje, oraz o ich dostępności w postaci elektronicznej.

W tym miejscu zwracam uwagę, że Kodeks Cywilny nie określa sposobu złożenia oferty, a wyłącznie jej elementy. Równocześnie należy przyjąć, że skoro skutkiem przyjęcia oferty jest zawarcie umowy, to oferta powinna zostać wyrażona w formie wymaganej dla danej umowy. Wbrew częstemu przekonaniu zawarcie umowy nie wymaga zachowania formy pisemnej, chyba, że wymóg określonej formy wynika wprost z przepisów[9].

Czy oferta handlowa może być chroniona jako utwór i jakie jej elementy podlegają ochronie prawno-autorskiej?

Porównanie cech utworu i oferty prowadzi do wniosku, że oferta może być utworem, o ile spełnia ustawowe progi twórczości. Ustalenie, w jakim zakresie oferta polega ochronie prawno-autorskiej, odbywa się na podstawie tych samych kryteriów,
które opisałam na wstępie.

Jeżeli sposób wyrażenia oferty jest oryginalny oraz zindywidualizowany, to oferta jako taka może być utworem i jak każdy utwór, będzie polegała ochronie w zakresie sposobu wyrażenia. Oferta w części, która jest wynikiem zastosowania ustalonych standardów lub wynika wprost z przepisów, nie jest twórcza. Natomiast sam proces ofertowania nie może być utworem, tak jak nie jest nim procedura lub sposób. Również warunki cenowe, zakres usług nie mają cech utworu, skoro ich wyłącznym wyznacznikiem jest wartość rynkowa
i modele biznesowe, a nie swoboda twórcza.

Uzasadniona jest ocena, że im bardziej oryginalna i fantazyjna jest oferta handlowa, tym silniejsza będzie jej ochrona na gruncie prawa autorskiego. Elementy twórcze oferty szczególnie mogą się przejawiać w jej formie graficznej, układzie treści lub jego redakcji, zestawienia informacji i danych, wykresów, tabel czy rysunków.

Z kolei oferta w znaczeniu kodeksowym musi zawierać określoną treść, która po jej przyjęciu przez drugą stronę jest treścią wiążącej umowy. Nie tracąc z pola widzenia,
że taka oferta również może być atrakcyjna wizualnie lub wzbogacona o elementy dodatkowe np. reklamowe, należy przyjąć, że w granicach wymagań ustawowych jest realizuje ona określony szablon i nie jest twórcza.

Czy oferta handlowa może być przygotowana z użyciem AI?

Odpowiedź na to pytanie jest oczywista, ponieważ dostępne powszechnie narzędzia AI posiadają możliwości generowania tekstu, grafik czy materiałów wideo. Ich wykorzystanie do generowania oferty handlowej, w tym oferty w rozumieniu kodeksowym, wydaje się idealnym rozwiązaniem.

W tym miejscu zaznaczam, że jako AI rozumiem narzędzia w znaczeniu nadanym w AI Act[10] dla „systemu AI” rozumianym jako system maszynowy, który został zaprojektowany do działania z różnym poziomem autonomii po jego wdrożeniu oraz który może wykazywać zdolność adaptacji po jego wdrożeniu, a także który – na potrzeby wyraźnych lub dorozumianych celów – wnioskuje, jak generować na podstawie otrzymanych danych wejściowych wyniki, takie jak predykcje, treści, zalecenia lub decyzje, które mogą wpływać na środowisko fizyczne lub wirtualne.”

Wykorzystanie narzędzi AI do realizacji ofert może następować na wielu poziomach. W szczególności może ona być wykorzystywana do generowania treści oferty, w tym różnych wersji zapisu warunków oferty i jej dopasowanie do języka klienta. Inną opcją jest generowanie warunków oferty poprzez analizę możliwości oferenta lub potrzeb potencjalnych klientów. AI może być również wykorzystywane do automatyzacji procesu ofertowania i jego realizacji, w tym generowanie ofert i ich wysyłania do wybranych klientów.

W tym miejscu zaznaczam, że korzystanie przez przedsiębiorcę z AI do generowania treści ofert w tym poprzez generowania jej warunków czy w procesie ofertowania tj. składania oświadczeń woli zwarcia umowy potencjalnym klientom – nie zmienia faktu, że tak złożone oświadczenie będzie traktowane jako oświadczenie woli złożone przez przedsiębiorcę. Okoliczność posłużenia się IA nie zwalnia przedsiębiorcy od odpowiedzialności za treść oferty, w tym spełnienia wymagań rzetelnej informacji ani od skutków prawnych złożenia takiej oferty. Przyjęcia przez klienta oferty wygenerowanej przez IA powoduje nadal związania umową zawartą wg. treści oferty.

Czy oferta handlowa powstała przy użyciu AI podlega ochronie na podstawie przepisów prawa autorskiego?

Oferta wygenerowana przez AI, uzyskana jako odpowiedź na polecenia, tzw. „prompty”,  nie spełnia podstawowego warunku pozwalającego na uznanie jej za utwór tj. nie jest wynikiem twórczego wysiłku człowieka.  

Przy czym zauważam, że sposób formułowania ww. poleceń, może doprowadzić do uzyskania przy pomocy narzędzi AI rezultatu, który posiada cechy takie same jak oferta przygotowana przez człowieka. Dlatego dla osób trzecich  może być trudne do odróżnienia, czy daną ofertę przygotował człowiek czy została wygenerowana przez AI.

Jednak z punktu widzenia prawa autorskiego ta różnica w zakresie autorstwa ma decydujące znaczenie dla objęcia danego rezultatu ochroną prawno-autorską.

Można argumentować, że zakres merytoryczny i znaczeniowy oferty pochodzi od człowieka, tak samo jak człowiek odpowiada za ostateczny kształt oferty lub dokonuje korekty i modyfikacji wygenerowanej oferty AI. Ale odnosząc się do definicji utworu i zakresu jego ochrony zasadny jest wniosek, że przy generowaniu oferty za pomocą IA, to IA ustala sposób wyrażenia, nawet jeżeli dane lub warunki oferty pochodzą od człowieka. Z kolei proces modyfikacji i kontroli wyników nie ma z definicji charakteru twórczego. Jest zatem wątpliwe, czy osoba, która wprowadza korekty do wyników pracy IA, jest autorem.

Kto i w jakich okolicznościach może dochodzić roszczeń w powyższym zakresie?

Skutki powyższych ustaleń są znamienne na gruncie prawa autorskiego. Oferta wygenerowana przez AI nie jest utworem, a zatem korzystanie z niej przez osoby trzecie nie wymaga zgody autora i nie jest naruszeniem praw autorskich. Dlatego przedsiębiorca, który posługuje się ofertą wygenerowaną przez AI nie może sprzeciwić się naruszeniom czyli np. wykorzystaniu przez podmiot trzeci, na podstawie prawa autorskiego. Może natomiast nadal skorzystać z innych reżimów ochrony, w szczególności przed czynami nieuczciwej konkurencji. [11]

Jakie obowiązki nakłada AI Act na ofertę powstałą z użyciem AI?

AI Act to regulacja o charakterze technologiczno-rynkowym. Jej celem jest zapewnienie bezpieczeństwa systemów AI oraz uregulowanie zasad wdrażania i używania AI w Unii Europejskiej. Nie zawiera regulacji, które wpływałyby na ocenę rezultatów generowanych przez AI w świetle prawa autorskiego. AI Act nie wpływa na egzekwowanie przepisów dotyczących praw autorskich przewidzianych w prawie Unii.[12]

Do ustalenia jakie obowiązki nakłada AI Act na podmioty posługujące się narzędziami AI do generowania ofert handlowych i ofert w rozumieniu kodeksowym, punktem wyjścia jest ustalenie, że przedsiębiorca publikujący ofertę jest nią związany i odpowiada za jej treść.

Jest to istotne dla określenia obowiązku przejrzystości polegającego na oznaczaniu treści wygenerowanej przez AI, który zależny od rodzaju treści, kontekstu publikacji
oraz odpowiedzialności podmiotu publikującego. Zgodnie z art. 50 AI Act, wskazywanie, że treść została wygenerowana jest wymagane, dla:

1. treści w całości wygenerowanych lub istotnie zmodyfikowanych przez AI;
2. treści, które mogą wpływać na odbiorców, ich decyzje lub opinię, w tym treści marketingowe;
3. deepfake, tj. treści zawierających syntetyczny głos, wizerunek osoby;
4. treści dotyczących spraw publicznych.

Obowiązek informowania nie dotyczy:

1. tekstów objętych odpowiedzialnością redakcyjną człowieka,
2. twórczości artystycznej i satyrycznej.

Skoro oferent odpowiada za treść oferty, to w rozumieniu AI Act za treści wygenerowane przez AI odpowiedzialność redakcyjną ponosi osoba fizyczna lub prawna, zostały poddane weryfikacji przez człowieka lub kontroli redakcyjnej. Fakt użycia AI do generowania treści może być jednak wskazywany przez przedsiębiorców, przy czym z uwagi na charakter oferty, takie użycie nie prowadzi do wyłączenia odpowiedzialności za jej treść.

AI Act wprowadza regulacje, które pośrednio dotyczą prawa autorskiego, które mogą mieć znaczenie dla generowania ofert handlowych. W szczególności dotyczy to poszanowania prawa autorskiego w kontekście danych wejściowych, które nie mogą naruszać praw autorskich osób trzecich. Posługiwanie się utworami osób trzecich, przy sporządzaniu oferty, może stanowić naruszenie praw autorskich, jeżeli nastąpiło bez wcześniejszego uzyskania zgody uprawnionego. Tym utworem może być również oferta innego przedsiębiorcy, gdyż, jak pisałam, nie można wykluczyć klasyfikacji oferty jako utworu. Warto zaznaczyć, że dostarczyciele narzędzi AI mają obowiązek zachowania transparentności oraz respektowania prawa autorskiego.

Jeżeli AI jest wykorzystywana do generowania ofert w rozumieniu kodeksowym, równie istotna jest kontrola jej zgodności z prawem cywilnym. Wykorzystywanie AI odbywa się zawsze na ryzyko przedsiębiorcy. Dlatego osoba publikująca informacje i oświadczenia, nawet generowane przez AI, odpowiada w pełnym zakresie za ich treść. W ramach tej odpowiedzialności można wyodrębnić również ryzyka związanie generowaniem
przez IA warunków współpracy w tym ceny, daty realizacji, zakresu usług czy specyfikacji towarów.

r.pr. Elżbieta Figat-Michalak

Kancelaria Idea Legal

---

[1] Dz.U. UE L z 2024 r. poz. 1689

[2] Ustawa o prawie autorskim i prawach pokrewnych Dz.U. 1994 Nr 24, poz. 83 t.j. Dz.U. z 2025 r. poz. 24 (dalej: Ustawa).

[3] Wyrok Sądu Okręgowego w Szczecinie - VIII Wydział Gospodarczy z dnia 3 sierpnia 2017 r., VIII GC 48/16, „Ocena zarówno oryginalności, jak i indywidualności utworu powinna być dokonywana indywidualnie, nie tylko dla określonej kategorii utworów, ale także dla jednostkowych utworów, oceny tej winien zaś dokonywać w szczególności Sąd w toku procesu o ochronę dóbr prawnoautorskich. Pomocna w dokonywaniu tej oceny jest przy tym tzw. koncepcja statystycznej jednorazowości, opartej o badanie, czy wcześniej taki wytwór powstał i czy jest statystycznie prawdopodobne, by inna osoba mogła taki wytwór stworzyć w przyszłości. Uzyskanie odpowiedzi przeczącej uzasadnia tezę o istnieniu indywidualności tego wytworu.”

[4] Wyrok Sądu Apelacyjnego w Poznaniu - I Wydział Cywilny z dnia 25 października 2024 r., I AGa 399/22, Teza: „Cechą pracy w charakterze technicznym jest przewidywalność i powtarzalność osiągniętego rezultatu. Proces tworzenia zaś, w przeciwieństwie do pracy technicznej, polega na tym, że rezultat podejmowanego działania stanowi projekcję wyobraźni osoby, od której pochodzi, zmierzając do wypełniania tych elementów wykonywanego zadania, które nie są jedynie wynikiem zastosowania określonej wiedzy, sprawności, surowców, urządzeń bądź technologii. Działalność twórcza pokrywa się więc z nowością podmiotową, wynikającą z samodzielnych wyborów twórcy i jego subiektywnego przekonania, że są to wybory indywidualne, od niego pochodzące. W tym ujęciu twórczość, jako angażująca wyobraźnię twórcy, ma charakter subiektywny. Działalność twórcza pokrywa się więc z nowością podmiotową, wynikającą z samodzielnych wyborów twórcy i jego subiektywnego przekonania, że są to wybory indywidualne, od niego pochodzące.
W tych warunkach wymaganie nowości w znaczeniu obiektywnym (nowości przedmiotowej) nie jest niezbędną cechą twórczości.”

[5] Sprawa C-833/18, Brompton, pkt 24

[6] Kodeks Cywilny Dz.U. 1964 Nr 16, poz. 93 t.j. Dz.U. z 2025 r. poz. 1071

[7] Art. 66 KC Komentarz, red. serii Osajda/red. tomu Borysiak 2025, wyd. 34/Przemysław Mikłaszewicz

[8] Przedmiotowo istotne elementy treści czynności prawnej. Przykładowo dla umowy sprzedaży, która jest uregulowana w art. 535 KC esscentialia negotti to dokładne określenie stron (sprzedawca i kupujący), precyzyjne oznaczenie przedmiotu sprzedaży (rzeczy lub prawa) oraz określenie ceny (sumy pieniężnej). Ich brak oznacza, że umowa nie została zawarta.

[9] Np. zawarcie umowy sprzedaży może nastąpić w formie dorozumianej, ale dla sprzedaży nieruchomości jest wymagana forma aktu notarialnego, pod rygorem nieważności.

[10] Rozporządzenie Parlamentu Europejskiego i Rady (UE) 2024/1689 z dnia 13 czerwca 2024 r. w sprawie ustanowienia zharmonizowanych przepisów dotyczących sztucznej inteligencji oraz zmiany rozporządzeń (WE) nr 300/2008, (UE) nr 167/2013, (UE) nr 168/2013, (UE) 2018/858, (UE) 2018/1139 i (UE) 2019/2144 oraz dyrektyw 2014/90/UE, (UE) 2016/797 i (UE) 2020/1828 (akt w sprawie sztucznej inteligencji), dalej IA Act.

[11] Ustawa z dnia 16 kwietnia 1993r. o zwalczaniu nieuczciwej konkurencji. Dz.U. 1993 Nr 47,
poz. 211, t.j. Dz.U. z 2026 r. poz. 85

[12] Motyw (105) IA Act: „Każde wykorzystanie treści chronionych prawem autorskim wymaga zezwolenia danego podmiotu praw, chyba że zastosowanie mają odpowiednie wyjątki i ograniczenia dotyczące praw autorskich. Na mocy dyrektywy (UE) 2019/790 wprowadzono wyjątki i ograniczenia umożliwiające, pod pewnymi warunkami, zwielokrotnianie i pobieranie utworów lub innych przedmiotów objętych ochroną do celów eksploracji tekstów i danych. Zgodnie z tymi przepisami podmioty uprawnione mogą zastrzec swoje prawa do swoich utworów lub innych przedmiotów objętych ochroną, aby zapobiec eksploracji tekstów i danych, chyba że odbywa się to do celów badań naukowych. W przypadku gdy prawo do wyłączenia z eksploracji zostało w odpowiedni sposób wyraźnie zastrzeżone, dostawcy modeli AI ogólnego przeznaczenia muszą uzyskać zezwolenie od podmiotów uprawnionych, jeżeli chcą dokonywać eksploracji tekstów i danych odnośnie do takich utworów.”