Przedstawiamy Program Szczególowy "Możliwości" oraz Program Euratom. Badania i rozwój technologiczny mają zasadnicze znaczenie dla europejskiej konkurencyjności. Dla utrzymania potencjału wytwórczego, jakim dysponuje Unia Europejska, niezbędne jest udoskonalenie i wzmocnienie funkcji badań przemysłowych, jak również wprowadzanie nowych rozwiązań służących udoskonaleniu już istniejącego potencjału wytwórczego. Działania podejmowane w tej części programu ramowego mają stanowić pomoc w spójnym kształtowaniu polityki w dziedzinie badań naukowych, poprzez określenie zadań przewidzianych do realizacji w skali regionalnej. W programie przewidziano siedem rodzajów działań, którym przyporządkowano odpowiedni budżet.

 

Infrastruktury badawcze

Cel

Optymalizacja wykorzystania i rozwój najlepszych infrastruktur badawczych istniejących w Europie oraz pomoc w utworzeniu nowych o ogólnoeuropejskim znaczeniu, we wszystkich dziedzinach nauki i techniki. Infrastruktury tego typu (np. źródła promieniowania, banki danych, obserwatoria, systemy obrazowania lub pomieszczenia sterylne) są kosztowne, prace nad ich powstaniem wymagają szerokiej wiedzy specjalistycznej i dlatego powinny być wykorzystywane w skali całej Europy przez naukowców i przedsiębiorstwa. Wspólnota powinna pełnić funkcję katalizatora poprzez zapewnienie szerszego dostępu do istniejących infrastruktur, łączenie ich w sieci oraz wspieranie powstawania nowych infrastruktur badawczych o znaczeniu ogólnoeuropejskim. Pod tym względem kluczową rolę odgrywa Europejskie Forum Strategii ds. Infrastruktur Badawczych (ESFRI).

Badania na rzecz MSP

Cel
O konkurencyjności europejskiej gospodarki decydować będzie zdolność małych i średnich przedsiębiorstw do tworzenia innowacji. Aby móc utrzymać się na rynkach międzynarodowych firmy powinny tworzyć nowe produkty, usługi, mieć szeroki dostęp do wyników najnowszych prac badawczych i rozwojowych. Powinny mieć również wpływ na tematykę i kierunki prowadzonych badań, aby były one przydatne w praktyce gospodarczej. Większość przedsiębiorstw nie podejmuje działalności badawczo-rozwojowej, gdyż nie posiada odpowiednich zasobów, ocenia również ryzyko związane z prowadzeniem takiej działalności, jako zbyt wysokie. ?Działania na rzecz MSP? umożliwiają wsparcie tych przedsiębiorstw, które dostrzegają potrzeby dalszego rozwoju i wprowadzania innowacji, a nie posiadają własnego zaplecza badawczego. Usługi te mogą wykonywać na ich rzecz jednostki badawczo-naukowe i firmy prowadzące działalność badawczo-rozwojową.
Środki finansowe na prowadzenie takich badań przyznawane będą za pomocą następujących przedsięwzięć: badania na rzecz MSP ? rozwiązywanie problemów technologicznych na rzecz małych grup innowacyjnych MSP oraz badania na rzecz stowarzyszeń MSP: opracowywanie technicznych rozwiązań problemów wspólnych dla większej liczby MSP (stowarzyszenia, izby gospodarcze) w określonych sektorach przemysłu lub segmentach. Wspierane będą systemy krajowe przyznające MSP lub ich stowarzyszeniom środki finansowe na przygotowanie projektów w ramach programu ?Badania na rzecz MSP?.

Regiony wiedzy

Cel
Regiony odgrywają coraz większą rolę w rozwoju badań europejskich. Celem działań jest wzmocnienie potencjału badawczego regionów europejskich poprzez wspieranie i zachęcanie do rozwoju w całej Europie regionalnych klastrów badawczych skupiających instytucje publiczne i prywatne: wyższe uczelnie, ośrodki badawcze, przedsiębiorstwa i władze regionalne.
Projekty będą obejmowały wspólną analizę planów badawczych klastrów regionalnych i wypracowanie zestawu instrumentów służących zastosowaniu w konkretnych działaniach badawczych, m.in. poprzez spełnianie przez regiony rozwinięte roli ?mentora? dla regionów o słabo rozwiniętym profilu badawczym i wspieranie kształtujących się regionów wiedzy. Obejmuje to prowadzenie, w ścisłym związku z polityką regionalną Wspólnoty (fundusze strukturalne) programem ramowym na rzecz konkurencyjności i innowacji oraz programem edukacyjnym i szkoleniowym, działań mających na celu tworzenie sieci między uczestnikami badań i instytucjami w gospodarkach regionalnych.

Potencjał badawczy

Cel
Europa nie wykorzystuje w pełni swojego potencjału badawczego, w szczególności w mniej rozwiniętych regionach oddalonych od europejskich centrów rozwoju naukowego i przemysłowego. Celem działań jest pobudzenie wykorzystania pełnego potencjału badawczego rozszerzonej Unii poprzez otworzenie i rozwój istniejącej lub powstającej doskonałości w regionach konwergencji i najbardziej oddalonych regionach UE oraz pomoc w zwiększeniu możliwości efektywnego uczestnictwa naukowców w działalności badawczej na poziomie wspólnotowym.
Proponowane działania powstały na bazie doświadczeń 5. PR (Centra Doskonałości) oraz 6. PR (projekty Marie Curie typu Transfer of Knowledge) i obejmują one:
1)         ponadnarodowe, wzajemne oddelegowywanie personelu naukowo-badawczego między wybranymi instytucjami w regionach konwergencji i jedną lub więcej organizacjami partnerskimi; wsparcie dla wybranych centrów doskonałości w celu umożliwienia im rekrutacji doświadczonych naukowców z innych krajów,

2)         pozyskiwanie i rozbudowa sprzętu badawczego oraz stworzenie warunków materialnych dla wykorzystania potencjału intelektualnego obecnego w centrach doskonałości w regionach konwergencji,
3)         organizacja warsztatów i konferencji ułatwiających transfer wiedzy; działania promujące, rozpowszechnianie i przekazywanie wyników badań,
4)         ?mechanizmy oceniające?: ośrodek badawczy w regionach konwergencji będzie mógł uzyskać ocenę ogólnej jakości prowadzonych badań i poziomu infrastruktury badawczej dokonaną przez międzynarodowych, niezależnych ekspertów.

Nauka w społeczeństwie

Cel
Celem tej inicjatywy jest przybliżenie społeczeństwu problematyki związanej z nowymi technologiami oraz sprawami nauki. Nauka i technika ciągle stanowią sferę oddaloną od codziennych problemów dużej części społeczeństwa oraz decydentów politycznych i wciąż są przedmiotem nieporozumień, toteż kontrowersyjne kwestie związane z odkryciami naukowymi i nowymi technologiami powinny być przedmiotem społecznej debaty.
Pełna i zintegrowana inicjatywa w tej dziedzinie obejmuje wsparcie w następujących przypadkach:

• usprawnienie europejskiego systemu nauki: poprawa wykorzystania i monitorowania wpływu doradztwa naukowego i wiedzy specjalistycznej na proces tworzenia polityk (łącznie z zarządzaniem ryzykiem); przyszłość publikacji naukowych; działania ułatwiające dostęp do publikacji naukowych, zabezpieczenia w obszarach nauki zagrożonych nadużyciami,
• zaangażowanie naukowców i społeczeństwa w zagadnienia dotyczące nauki w celu przewidywania oraz wyjaśniania kwestii politycznych, społecznych, a także problemów etycznych,
• refleksja i debata dotyczące nauki i technologii oraz ich miejsca w społeczeństwie, czerpiące z dyscyplin naukowych, takich jak historia, socjologia oraz filozofia nauki i technologii,
• badania nad tożsamością kulturową płci oraz promowanie roli kobiet w nauce,
• pobudzanie wśród młodzieży zainteresowania nauką poprzez intensyfikację kształcenia w zakresie nauk ścisłych oraz wspieranie zainteresowania nauką i pełnego udziału w nauce młodych ludzi ze wszystkich środowisk,
• zwiększanie roli badań prowadzonych na wyższych uczelniach oraz ich zaangażowania w wyzwania globalizacji,
• lepsza komunikacja i wzajemne zrozumienie między światem nauki a szeroką publicznością (decydenci polityczni, media, społeczeństwo) poprzez wspieranie informacji naukowej, publikacji i mediów.

Działania te realizowane będą poprzez projekty badawcze, prace studyjne, współpracę sieciową i inne inicjatywy skierowane do szerokiego kręgu odbiorców oraz nagrody, badania opinii i gromadzenie danych.

Spójny rozwój polityk badawczych

Cel
Celem jest wzmacnianie skuteczności i spójności krajowych i wspólnotowych strategii badawczych oraz ich powiązań z innymi strategiami, zwiększanie znaczenia badań publicznych i ich powiązań z przemysłem oraz wzmacnianie wsparcia publicznego, szczególnie dla inwestycji podmiotów prywatnych. 
Podejmowane tu działania uzupełnią działania koordynujące w ramach programu COOPERATION ? będą służyły poprawie spójności i efektów regionalnych, krajowych oraz wspólnotowych strategii i inicjatyw (np. programów finansowania, prawodawstwa, zaleceń i wytycznych). Przewidziano następujące działania:
-        monitorowanie i analiza polityk publicznych związanych z badaniami oraz strategii przemysłowych, a także opracowanie wskaźników służących uzyskaniu informacji i danych pomagających w projektowaniu, wdrażaniu, ocenie i ponadnarodowej koordynacji polityk;

-        wzmacnianie koordynacji polityk badawczych poprzez działania wspierające otwartą metodę koordynacji (OMC) oraz oddolne, ponadnarodowe inicjatywy na rzecz współpracy w kwestiach stanowiących wspólny obszar zainteresowań podejmowane na szczeblu krajowym i regionalnym.

Działania w zakresie współpracy międzynarodowej

Cel
Aby stać się konkurencyjną i odgrywać wiodącą rolę w świecie, Wspólnota Europejska potrzebuje silnej i spójnej międzynarodowej polityki w dziedzinie nauki i technologii. Działania międzynarodowe przeprowadzone w ramach różnych podprogramów 7. PR zostaną włączone do ogólnej strategii współpracy międzynarodowej. Ich celem będzie:
-        wspieranie europejskiej konkurencyjności poprzez partnerstwa z krajami trzecimi, angażowanie najlepszych naukowców z krajów trzecich do współpracy europejskiej,
-        ułatwianie kontaktów z partnerami w krajach trzecich dla zapewnienia lepszego dostępu do badań prowadzonych w innych częściach świata,
-        rozwiązywanie problemów dotykających kraje trzecie lub mających charakter globalny, na podstawie wspólnych obszarów zainteresowań i wzajemnych korzyści.

Współpraca z krajami trzecimi będzie koncentrować się na następujących grupach krajów:
-        kraje kandydujące,
-        kraje sąsiadujące z UE, partnerskie kraje śródziemnomorskie, kraje Bałkanów Zachodnich (WBC) oraz kraje Europy Wschodniej, Kaukazu i Azji Środkowej (EWKAS),
-        kraje rozwijające się, z uwzględnieniem potrzeb każdego kraju lub regionu,

-        tzw. gospodarki wschodzące.

Ukierunkowane tematycznie działania w zakresie współpracy międzynarodowej będą prowadzone w ramach programu COOPERATION. Międzynarodowe działania w zakresie potencjału ludzkiego będą realizowane w ramach programu PEOPLE. W ramach programu CAPACITIES realizowane będą horyzontalne działania wspierające oraz działania, które nie są skoncentrowane na konkretnym obszarze tematycznym bądź obszarze interdyscyplinarnym objętym programem COOPERATION. Podjęte zostaną wysiłki w celu polepszenia spójności działań krajowych poprzez wspieranie koordynacji krajowych programów dotyczących międzynarodowej współpracy naukowej.

PROGRAM EURATOM
Badania w programie Euratom obejmować będą dwa priorytety: badania energii syntezy termojądrowej oraz rozszczepienie jądrowe i ochronę przed promieniowaniem. Celem pierwszego priorytetu jest rozwój wiedzy i technologii International Thermonuclear Experimental Reactor (ITER), jako kierunku zmierzającego do stworzenia prototypu reaktora dla elektrowni, która stanie się bezpiecznym, zrównoważonym, przyjaznym dla środowiska i ekonomicznie opłacalnym źródłem energii. Celem drugiego priorytetu jest ustanowienie naukowych i technologicznych podstaw bezpiecznego zarządzania długo żyjącymi odpadami radioaktywnymi, zwiększenie bezpieczeństwa działania reaktorów, poprawa efektywności kosztowej energetyki jądrowej, zapewnienie społecznie akceptowalnego systemu ochrony ludzi i środowiska przed efektami promieniowania jonizującego.
Działania:
-        zarządzanie odpadami radioaktywnymi ? badania nad wybranymi zagadnieniami składowania geologicznego wypalonego paliwa, prezentacja technologii dotyczących bezpieczeństwa; badania nad rozdziałem i transmutacjami oraz innymi koncepcjami dotyczącymi zmniejszenia ilości odpadów oraz ryzyka ich składowania,
-        systemy reaktorowe ? badania nad kontynuacją bezpiecznego działania wszystkich istniejących typów systemów reaktorowych, przy uwzględnieniu takich nowych wyzwań, jak wydłużenie okresu funkcjonowania oraz rozwój nowych, zaawansowanych systemów oceny bezpieczeństwa,
-        ochrona radiologiczna ? badania związane z ryzykiem narażenia na niskie dawki, medycznymi zastosowaniami oraz zarządzaniem w sytuacjach awarii; badania nad zmniejszeniem skutków w przypadku terroryzmu nuklearnego lub radiologicznego,
-        infrastruktura ? ułatwienie dostępu do infrastruktury badawczej i zwiększenie współpracy, zwłaszcza w zakresie badań materiałowych, podziemnych laboratoriów i banków tkanek,
-        zasoby ludzkie, mobilność i szkolenia ? rozwój kompetencji naukowych oraz potencjału ludzkiego w celu zapewnienia wysoko wykwalifikowanych kadr naukowych, inżynierskich i technicznych dla sektora nuklearnego.